Transformacija civilnog društva na Zapadnom Balkanu kroz prekograničnu saradnju

Autor: Otar N. Makharashvili

Bolder Giving ©

Okruženi jelama, borovima i smrekom, predstavnici različitih organizacija civilnog društva iz Srbije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Kosova i Makedonije okupili se na Zlatiboru (Srbiji), kako bi prezentovali svoje projektne ideje grupi društveno odgovornih stručnjaka iz cijelog regiona. Veliko uzbuđenje, promjene raspoloženja, intenzivne razmjene i reči ohrabrenja zrače kroz konferencijski prostor … ali, ništa od ovoga nije stvarno! Zapravo, u pitanju je samo simulacija.

To je samo jedan dio jednonedjeljnog programa Regionalne Akademije održivosti koja je održana od 6-10. jula, kao inicijativa mreže Nezavisnih  fondacija jugoistočne Evrope (SIGN), osnovane 2009. godine, sa ciljem da kreira podsticajno okruženje za razvoj filantropije u regionu. Od 2012. godine, uz podršku Evropske unije i Balkanskog fonda za demokratiju, partneri iz Trag fondacije (Srbija); Fondacije Mozaik (BiH); Fonda za aktivno građanstvo (Crna Gora); Foruma za građanske inicijative (Kosovo); i HORUS (Makedonija) se fokusiraju na osnaživanje civilnih organizacija u regionu i na jačanje infrastrukture od koje zavise, podržavajući izmjenu politika i stvaranje zakonodavnog okruženja koje podstiče razvoj civilnog društva. Dodatno, oni profesionalno razvijaju predstavnike organizacija civilnog društva, kako bi im omogućili da postignu najviši stepen efikasnosti i odgovornosti u svom radu.

U okviru Regionalne Akademije održivosti, 50 predstavnika lokalnih organizacija civilnog društva iz pet zemalja razvijalo je svoja znanja o osnovama prikupljanja sredstava od individualnih donatora, društvenom preduzetništvu, važnosti kreiranja priča o donatorima u neprofitnom sektoru, finansijskoj održivosti, transparentnosti i odgovornosti. Bio sam te sreće da, u sklopu Bolder Giving Global Givers inicijative čiji je cilj da uspostavi i promoviše kulturu individualnog davanja u regionu, budem jedan od predavača na Akademiji. Polaznicima sam prezentovao praktične detalje kreiranja priča o donatorima u neprofitnom sektoru i pomogao sam im da utvrde načine za pogađanje emotivnog jezgra njihove misije kako bi se povezali sa ljudima koje žele da pridobiju i upotrijebili priče da prikupe sredstva za svoj rad.

Otar Makharashvilli

Evo nekoliko glavnih zaključaka do kojih sam došao učestvujući na Regionalnoj Akademiji i razgovarajući sa različitim predstavnicima organizacija civilnog društva u regionu:

  • Pojava malih, lokalnih (grassroot) organizacija civilnog društva: Region doživljava postojan rast broja organizacija koje djeluju u lokalnim zajednicama. Većinu organizacija na ovoj Akademiji su činile male, volonterske organizacije civilnog društva koje su beskonačno posvećene svojim ciljevima. Teme za diskusiju su se kretale od prikupljanja sredstava na lokalu do promovisanja nezavisnog stanovanja i mobilnosti slijepih i slabovidih ljudi; traženja podrške za stručnu i psihološku pomoć oboljelima od raka; promovisanja u zajednici utemeljenog procesa donošenja odluka o ekološkoj održivosti i lokalnom ekonomskom razvoju; zaštiti prava lokalnih manjina i ruralnog razvoja. Aktivizam ovih malih, tematski orijentisanih organizacija civilnog društva, koje se oslanjaju strast i posvećenost članova zajednice, se stalno iznova rađa u regionu.
  • Prelazak sa prevelike zavisnosti od inostrane institucionalne pomoći ka njegovanju lokalnih donatora: Organizacije civilnog društva iz inostranstva, koje su bile zadužene za realizaciju ogromnih humanitarnih i rekonstruktivnih poduhvata u regionu, aktivno su promovisale i podržavale razvoj civilnog društva zasnovan na zapadnjačkom modelu no, razvoj lokalne filantropije je još uvijek prilično nov. Lokalne organizacije tek počinju da razmatraju ideju traženja sredstava u svojoj zajednici. Ipak, organizacije koje su učestvovale na Akademiji o svom radu govore sa nevjerovatnom snagom, iskrenošču, strašću i poniznošću da je gotovo nemoguće sumnjati da će u svojim naporima uspjeti. Oni govore o uspješnoj mobilizaciji zajednice i lokalnim fandrejzing kampanjama, diskutuju o strategijama za pridobijanje donatora i dijele lične i ponekad veoma zabavne priče o susretima sa donatorima na lokalu.
  • Rastuća potreba i apetit za regionalnom saradnjom: Jedna od najznačajnijih stvari koje su organizacije ponijele sa sobom je mogućnost saradnje sa kolegama u regionu, razmjena ideja, suočavanje sa politički nestabilnom prošlošću, diskusije o konfliktima i izmijenjenim kulturnim identitetima, pomirenje i izgradnja mira, demokratije i održive budućnosti za region. I pored toga što su organizacije usmjerene na različite ciljeve i razdvojene političkim granicama, izazovi sa kojima se suočavaju su skoro identični, tako da se funkcionalna rješenja mogu prilagoditi i primijeniti širom regiona.
  • Prepreke izgradnji kulture davanja: Opšti manjak povjerenja u nevladin sektor, nedostatak transparentnosti i odgovornosti i loši ekonomski uslovi doprinose nedovoljnim individualnim davanjima u regionu. Riješavanje ove dileme će trajati dok organizacije ne počnu da njeguju odnose sa donatorima, istraže efektniji način stvaranja priča kao izvora inspiracije i djeluju na održiviji, transparentniji i odgovorniji način.

Ipak, postoji i nešto što Vlade mogu da urade, posebno kada se radi o poreskim zakonima koji utiču na filantropiju. Iako sve zemlje u regionu načelno propisuju oslobađanje organizacija civilnog društva od poreza na prihod i obezbjeđuju poreske olakšice za kompanije i pojedince koji daju za opšte dobro, izvještaj “Poreski zakoni koji utiču na filantropiju u jugoistočnoj Evropi” tvrdi da složenost ovih zakona i dalje predstavlja prepreku razvoju filantropije. Ovaj izvještaj govori da je pojam “javnog interesa” često usko definisan i da ne uključuje brojne aktivnosti koje su ili sadržane u odgovarajućim ustavima kao ustavne vrijednosti ili su široko prepoznate u javnosti kao aktivnosti od opšteg interesa.

U regionu gdje se izvori finansiranja konstantno mijenjaju, promovisanje i uspostavljanje kulture individualnog davanja nikad nije bilo važnije. Ovo se neće desiti preko noći. Organizacijama treba više vremena da nauče da grade odnose sa donatorima, poprave imidž neprofitnog sektora i međusobno sarađuju. Potrebno im je vrijeme da se podignu iz niskog starta. Takođe, potrebno im je vrijeme za promašaje i naučene lekcije, vrijeme za uspjehe i utvrđivanje dobrih praksi, vrijeme da ispričaju priče o svom radu na angažovaniji i inspirativniji način. Na kraju, potrebno im je vrijeme da međusobno sarađuju kroz konferencije kao što je ova. Sve u svemu, sjeme je posijano i postojan rast je skoro pa izvijestan.

Otar N. Makarašvili je programski direktor u organizaciji Bolder Giving.

Originalnu verziju teksta možete pročitati na stranicama magazina Alliance.